بخش سوم : زندگى معنوى : دعا و تضرع به درگاه خداوند زندگى معنوى براى مسلمانان امرى كه همراه با اقرار به وحدانيت خداست ، دعا به درگاه اوست . بُعد ظاهرى اين دعاها دستورهايى است كه دين مبين ( شريعت ) در مورد نحوه عبادت صادر كرده است ، نمازهاى يوميه ، خواه واجب يا مستحب ، روزه گرفتن ، زيارت ، صدقه دادن و غيره . اما بُعد درونى دعاهاى مسلمانان بسيار پيچيده‌تر از آن است كه بتوان فهميد . بر خلاف بُعد ظاهرى آن نمىتوان اين دعاها را در چند جمله تعريف كرد . بلكه تنها بايد با مطالعه زندگى و پرتو معنوى انسان‌هاى مقدس و اوليا ، آن را درك كرد . برخى از نگاه‌هاى اجمالى صميمى روح انسان‌هاى متقى در تضرع‌ها يافت مىشود . « 1 » دعا ، در اسلام به 4 شكل اصلى تقسيم مىشود : دعاى شرعى ( صلوة ) ، استدعا ( دعا ) ، مناجات و عبادت تهليل‌دار ( ورد ) و نيايش ( ذكر ) . يك مسلمان مىتواند بگويد كه شكل اول ( متعارف ) ( نماز شرعى ) ، مخصوصاً نوع واجبش به مثابه مراسم عشاى ربانى در مسيحيت است . نوع دوم معادل « دعاى

--> ( 1 ) . ر . ك : muslim Devotions , C . padwick ( ادعيه مسلمين ) لندن ، 1961 . .